Duyu organlarımızdan biridir. Burun koklama duyusu organımızdır. Bütün kokuları burnumuzla duyarız. Yiyeceğimiz şeylerin tazesini bayatından bu organımızla ayırırız.

Burnumuzu elimizle yokladığımız zaman, ön kısmının kıkırdaktan yapılmış olduğunu, arka kısmınsa kemikten olduğunu anlarız. Burun, bir kemikle yukarıdan aşağıya içerden ikiye bölünmüştür. Bu kemiğe sapan kemiği denir. Sapan kemiğinin ucu kıkırdaklaşmıştır.

Burun boşluğunun içi pembe bir zarla kaplıdır. Bu zarın altında, ağ gibi dağılmış incecik kan damarları bulunur. Burnun tavan kısmında ve yine bu pembe zarın altında dağılmış bir halde koku alma sinir uçları vardır.

Bu sinirler sümüksü zardaki hücrelerin arasında bulunan koku duyusu alan hücrelere bağlıdır. Bu hücrelerin püskül halindeki uzantıları burun boşluğundadır. Burun boşluğunun tavanını kalbur kemiği, tabanını da damar kemiği meydana getirir. Burnun içinde ve yan kanatlarda, boynuzcuk kemikleri denilen ve kıvrık birer boynuza benzeyen üçer kemik bulunur. Bu kemiklerin çok fazla büyümesi, ahtapot denilen ve soluk almayı zorlaştıran hastalığı meydana getirir.

Burnumuzun içinde ve ön kısmında bulunan kıllar, soluk alırken burnumuzdan giren havadaki toz tanecikleriyle  mikropları tutar, onların daha yukarıya, yani genzimize gitmelerini önler. Bu kılların çekilerek koparılması, burnun içini kaplayan zarda sıyrıklar meydana getirir. Bu sıyrıklardan mikrop girer. Bu mikroplar da tehlikeli ve öldürücü olan yılancık hastalığını meydana getirebilir…

Burundan hem boğazımıza hem de gözlerimize giden yollar vardır. Burnumuza çektiğimiz bir suyun ağzımıza geldiğini görürüz. Ayrıca ağladığımız zaman burnumuzun akması da bundandır. Göz yaşları, göz pınarlarından aşağı burna iner. Bundan başka burundan kulaklara da yol vardır. Şiddetli nezle olunca kulaklarımızın ağrıması bundandır.

NASIL KOKU ALIYORUZ?

Bazı cisimlerden yayılan gaz havaya karışarak burun deliklerinden içeriye girer. Burundaki girinti ve çıkıntılar tarafından tutularak biraz ısıtılır; tozdan temizlenir, nemlendirilir ve bundan sonra döne döne soluk borusuna gider. Bu sırada burnumuza giren cisimcikler ve havaya karışmış bulunan gazlar burnun içini kaplayan zarlara yapışır. Duyu tüylerini etkiler. Sinir uçları bu uyarmayı sinir enerjisine çevirir; beynin koklama merkezine götürür. Böylece kokuyu duymuş oluruz.

Burunun Yapısı

Ağzımızda yer alan bir organdır. Tatmaya, yutmaya, emmeye ve konuşmaya yarar. Yassı, ucu sivri bir et parçasıdır. Dil kemiğinin yardımı ile alt çene kemiğine bağlanmıştır. Üstü hep ıslak olur; bunun sebebi tükürük bezlerinden gelen tükürüktür. Dilin üzerinde büyüklü, küçüklü girintiler, çıkıntılar vardır. Bu çıkıntı ve memecikler üç cinstir. Bazıları çanak gibi, bazıları mantar gibi, bazıları iplik gibi olur. Çanaksı olanlar dilin gerisine doğru ters bir V gibi sıralanırlar; 9-11 tane olurlar. Mantarsı olanlar 150-200 tanedir. Çanaksıların önünde yer alırlar. İpliksi olanlar da dilin ortalarındadır.
Dilimiz tat alma organıdır. Bize yediğimiz şeylerin acı, tatlı, ekşi ya da tuzlu olup olmadıklarını bildirir. Yediklerimiz tükürükle eriyip memeciklere dokunur. Böylece memeciklerdeki duyu hücreleri kimyasal etkiyi sinir enerjisine dönüştürür ve sinirlerle beyne gönderirler. Dilimiz ayrıca bir deri parçası (dokunma duyusu) gibi de çalışır ve bize ağzımızdakilerin sıcaklığını, soğukluğunu bildirir.
Dilin her yanı sıcaklığı, soğukluğu, sertliği ve yumuşaklığı alır. Ucundan tatlı ve ekşiyi, yanlardan tuzlu, tatlı ve ekşiyi anlarız; en arkada da acı duyan sinirler vardır. Dilin aşağı tarafları ince ve yumuşak bir sümükdoku ile kaplıdır. Bunun görünüşü o kişinin sağlığı hakkında iyi bir bilgi verir. Aslında kadife gibi olup ıslak ve pembemsi durmalıdır. Bazı hastalıklarda, ya da bozukluklarda sararır; ya da kızarır. Bazılarında da bembeyaz kesilir.
Dilin kas düzeni pek karışıktır; bu yüzden büyük oynaklığı ve bükülgenliği vardır. Ağız boşluğunun boyutlarını değiştirerek ve çeşitli biçimlere sokarak ses çıkarmamızı ve kelimelerin düzgün söylenmesini sağlar. Gene bu oynaklığını kullanarak dişlerin çiğnediği yemek parçalarını yoklayıp çiğnenmenin bitip bitmediğini anlar ve bitmişse onları arkaya, boğaza doğru atar; ayrıca dişlerin arasında, dişlerle dudaklar arasında yiyecek birikmemesini sağlar.
Hayvanlarda dilin çok değişik görevleri olabilir. Bazılarında el gibi çalışır ve yiyeceklerin yakalanıp ağza götürülmesine yarar; bunlarda dil birden ileriye doğru fırlayıp avını üstündeki yapışkan tükürüğe yapıştırır ve ağza çeker. Böyle bir dil karıncayiyenlerde, bukalemunda görülür. Balina dilini ağzındaki suyu dışarı fırlatmak için kullanır. Bazıları da borumsu olan dilleri ile çiçeklerin balözünü emerler. Yılan ise dilini koku almada kullanır. İnce, uzun olan dili sağı, solu yoklar ve hayvanın yolunu seçmesine ya da bulmasına yarar.

Dilin Yapısı

Babalar Günü Ne Zaman?

Anneler gününde en güzel hediyelerimizle annelerimizi sevindirdik. Peki ya babamız?  Babalar günü ne zaman diye sorarsanız hemen cevaplayalım.

2012 Babalar günü ne zaman? : 17 Haziran 2012
2013 Babalar günü ne zaman? : 16 Haziran 2013
2014 Babalar günü ne zaman? : 15 Haziran 2014
2015 Babalar günü ne zaman? : 21 Haziran 2015
2016 Babalar günü ne zaman? : 19 Haziran 2016

Popüler Aramalar

Duyular insanın çevresiyle ilişki kurmasına yararlar. Bir bakıma, yaratığın dış dünyaya açılan pencereleridir. Onların yardımı ile çevremizde olup bitenleri duyabilir ve anlayabiliriz. Beş duyu organımız vardır: görme, işitme, dokunma, koklama, tatma. Her duyunun ayrı bir organı vardır. Bu organlar dış dünyadaki etkenleri yakalar ve alır, sonra da bu algıları sinir sistemine aktarırlar. Görme duyusunun organı göz, işitmeninki kulak, dokunmanınki deri, koklamanınki b urun, tatmanınki de dildir. Organlarla edindiğimiz izlenimler karışık bir mekanizma ile beyne yollanır. Algıları taşıma işini sinirler yapar. Çoğunlukla bu, kimyasal ve elektriksel bir olaydır. Örneğin, gözde ışınlar ağ tabakasının üstüne düşünce ışığın derecesi ve rengi bir etki yapar, oradaki maddelerde kimyasal bir değişim belirir. Bu da bir çeşit elektrik akımı yaratır. Sinirler bu enerjiyi taşır. Her organ sadece bir duyu alabilir. Yalnız bunların birbirlerine yardımcı oldukları da olur. Kulağın kaptığı bir sesin kaynağını gözün araştırması gibi.

Her duyu organının etkilenebilmesi için dış dünyadaki uyartıcının belli şiddet sınırları arasında olması gerekir. Örneğin fazla titreşimli sesleri kulak alamaz. Bu duyarlık yaratıktan yaratığa değişir. Öte yanda, duyular ufak değişmelere kendilerini kolayca uydururlar. Bir sesin şiddeti azar azar artırılırsa kulak her artmaya kendini uyduruverir; sonunda artmayı duymaz olur; ses hep aynı şiddette geliyormuş gibi davranır. Örneğin yatakta sigara içerken uyumuş bir kimse ateş alan eşyanın sıcaklığını ve kokusunu fark etmez; çünkü kokunun ve sıcaklığın artması ağır ağır olur. Bu yüzden uyanılamadığı için, böylesine başlayan yangınlar ve ölen insanlar çok olur.

Duyu Organlarımız

Popüler Aramalar

Dünya tam bir dönüşü 24 saatte yapar. Öğle vaktini güneşin en çok yükseldiği noktadan geçtiği zaman yani saat 12 kabul ettiğimize göre, kolaylıkla görebiliriz ki ayrı ayrı meridyenler üzerinde bulunan her yerin saat 12′si başka başka zamanlardadır. Burada saat 12 iken (yani güneş en yüksek noktasında iken) kimi yerde daha sabahtır, kimi yerde akşam, kimi yerde de gece yarısı. Demek ki her meridyende saat başka başkadır. Saat kavramını bu şekilde düşünürsek her meridyenin ayrı bir saat düzeni olması gerektiği sonucuna varırız. Örneğin, Ankara’daki saat 12 iken, Bolu’daki saat 12′den farklı olmalıdır. İşte buna yerel saat denir.

Yalnız böylesine bir başıboşluk bir ülkenin kendi içinde çeşitli güçlükler yaratır; ülkenin işleyişini aksatır. Bu düşünceyle ülkeler belli bir noktanın yerel saatini ülke içindeki bütün öteki yerlerin saati imiş gibi kabul ederler. Buna ulusal saat denir. 1925′e kadar bizde Ayasofya’dan geçen meridyenin saati ulusal saat idi. Öte yandan, uluslararası ilişkilerin çok artmış olduğu çağımızda her ulusun ayrı bir sisteme bağlı olması da güçlükler yarattı. Daha önce baş meridyen olduğunu söylediğimiz Greenwich (Griniç) meridyeninden başlamak üzere dünya saat dilimlerine bölündü; 24 dilim elde edildi. Her ülke bu dilimlerden birine yerleştirildi. Böylece dilim, saati kavramı ortaya çıktı. Bazı ülkeler bu sisteme katılmamışlardır; ama, büyük bir çoğunluk bu sistemin içindedir. Örneğin, İngiltere ile Türkiye arasında 2 dilim vardır; demek ki fark 2 saattir. Bazı geniş ülkelerde ülkeyi 3 ya da 4 saat dilimine bölmek gerekir, Amerika ve Rusya’da olduğu gibi.

Bu standart saatlerin yanında bazı ülkeler mevsimine göre çeşitli nedenlerden saatleri bir saat ileri ya da geri alırlar. Bu sisteme yaz saati uygulaması deniyor. Sebepler arasında hayatı güneşin doğuşuna ve batışına göre ayarlamak ve bazı ekonomik yararlar sağlamak da vardır.

İçinde bulunduğumuz yıllarda uluslararası işbirliği nedenlerinden bu söylediklerimizin ötesine gidildiği de görülmektedir. 1968 yılı içinde İngiltere ileride bir siyasal ve ekonomik birlik kurmak istediği öteki Avrupa ülkeleriyle aynı saate sahip olmak için zamanında ayarlama yapmış ve o ülkelerin saatini kullanmaya başlamıştır. Böylece bütün Batı Avrupa ülkelerinde tek saat kullanılmaya başlanacaktır.

Dünya Saatleri

Robinson, York’ta iyi bir ailenin çocuğu olarak doğar. Ana-babası onun hukuk öğrenimi yapmasını isterler. Ama o gemiciliğe meraklıdır. Sonunda Londra’ya giden bir gemiye binerek kaçar. Bir ara İngiltere’yle Afrika kıyıları arasında ticaret yapar. Bu seferlerin birinde korsanlara tutsak olur. İki yıl sonra bir sandalla kaçmayı başarır. Yolda Brezilya’ya giden bir gemi Robinson’u kurtarır. Brezilya’da şekerkamışı tarlaları edinip durumunu düzelten Robinson, çevresindekilere Afrika’nın zenginliklerini anlatır. Çiftçiler bir gemiyle Afrika’dan mal getirmeye heveslenirler. Yola çıkan gemi açık denizde fırtınaya yakalanarak batar. Yalnız Robinson kurtulur ve ıssız bir adaya çıkar.

Buradan kurtulamayacağını düşünerek, kendine bir ev yapar. Hayvanları evcilleştirir. Batan geminin kalıntıları arasından da kendine gerekli olan birçok eşyayı adaya taşır. Böylece silâhları da olur. Robinson bu duruma alışmış yaşarken adaya vahşiler çıkar.

Robinson onlarla çarpışır, vahşilerin elinden bir tutsağı kurtarır. Onunla arkadaş olur. Artık yalnız değildir. Bu olay bir cuma günü olduğu için yeni arkadaşına «Cuma» adını takar. Ona kendi dilini öğretir. Birlikte yaşamaya başlarlar. Robinson bu ıssız adada 28 yıl yaşadıktan sonra, adaya çıkan korsanlarla çarpışarak gemilerini ele geçirir. Cuma’yla beraber bu gemiyle denize açılırlar. Yolda bir İngiliz gemisiyle karşılaşarak İngiltere’ye dönerler.

ROBİNSON CRUSOE

Popüler Aramalar

Dünyanın geçmişi merak edildiği kadar geleceği de söz ve tartışma konusu olmuştur. Yakın çağlara kadar insanlar her büyük yangında, sel baskınında, fırtınada ve depremde dünyanın sonuna gelindiğini sanmışlardı. Hatta dünyaya çok yakın geçen bazı büyük kuyruklu yıldızların beklenen sonu getirdiğini sanmışlardı. Bu temelsiz yargılar aslında doğa olaylarını ve uzayda olup bitenleri anlayamayan ve adeta çocukluk çağını yaşayan insanlığın korkulu ve telâşçı yargılarından başka bir şey değildi. Bugün bilimsel düşüncenin ışığı altında her şeyi daha iyi anlıyor ve değerlendirebiliyoruz. Bilginlere göre dünya gittikçe yavaşlamakta, güneş gittikçe soğumaktadır. Ama, bunlardan dolayı sonun gelmesi için milyarlarca yıl geçecektir. Belki de dünyanın oluşmasından bugüne kadar geçen zaman kadar uzun bir süre. Eğer insanlar kendi yarattıkları ve yüksek yıkım gücü olan atom silâhlarıyla kendi hayatlarına bir son vermezlerse insanlık tarihinin bir sona ereceğini düşünmek akla yakın gelmiyor. Dünyamız çeşitli nedenlerden yaşanamayacak duruma gelse bile, bu çok ileride olacaktır. Herhalde insanlık bu arada çok ilerlemiş bulunacak ve daha güvenilir gezegenlere geçmek, oraları yeni bir yurt yapmak işini rahatlıkla gerçekleştirebilecektir.

Dünyanın Sonu

Popüler Aramalar

Dünya Üzerinde Bitki Ve Hayvan Dağılışı

Popüler Aramalar

Üzerinde yaşadığımız gezegendir. İlk insanlar onun yuvarlak olduğunu düşünememişlerdi. Onu, tabak gibi, düz bir daire biçiminde kabul etmişlerdi. Ortaçağ’da bu düşüncenin yanlışlığı insan bilgisinin artmasıyla gittikçe anlaşılmaya başlandı. Yalnız böyle bir görüşü savunan bilim adamları çok sıkıntı çektiler; çünkü söyledikleri kurulu düzen tarafından tehlikeli ve yıkıcı kabul ediliyordu. Bu yüzden bilginler çeşitli baskılara, işkencelere uğradılar. Oysa çok eski çağlarda bile bazı düşünürler bu basit gerçeği anlayabilmişlerdi. Kimi Yunan bilginleri dünyanın bir küre gibi olduğu düşüncesini şöyle savunmuşlardı: Denizde uzaktan gelen bir geminin önce direkleri, sonra yelkenleri, son olarak da teknesi görünüyordu; denizin yüzü, yani dünya dümdüz olsaydı gemi bütünüyle görünür ve yaklaştıkça büyürdü.

Bundan başka ay tutulması denen olayın dünyanın gölgesinin ay üstüne düşmesi olduğu biliniyordu; bu olay sırasında da gölge yuvarlak görünüyordu.

Ayrıca yeryüzünde bir yerden başka bir yere gidilince gökteki belli bir yıldızın yeri de değişiyordu; örneğin bir yerde tam tepede duran bir yıldız, başka bir yerde ve aynı saatte ufukta imiş gibi duruyordu. Bundan başka kuzey yarımkürede görülen bazı yıldızlar güney yarımkürede hiç görülmezler; örneğin Afrika’nın güneyinde yaşayan insanların çok iyi tanıdığı bazı yıldızları biz Türkiye’de hiç bilmeyiz. Dünya tabak gibi olsaydı, bizim de tanımış, görmüş olmamız gerekirdi.

Bunlardan ayrı olarak en güçlü delillerden biri de Magellan adlı denizcinin hep batıya giderek yaptığı gezi sonunda yola çıktığı yere tekrar dönebilmesi oldu. Demek ki dünya küre biçimindeydi. Ayrıca günümüzde uzaya yollanan uzay araçlarından dünyanın fotoğrafı çekilebiliyor ve onlardan görüyoruz ki dünya yuvarlaktır.

Dünyanın Şekli

Popüler Aramalar